Op dit moment bepaalt de wet dat een kind dat wordt geboren binnen het huwelijk van twee vrouwen alleen automatisch een juridische band krijgt met de vrouw die het kind niet heeft gebaard, wanneer bij de geboorteaangifte een verklaring van de Stichting Wet Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting (Wdkb) wordt overgelegd. Die verklaring bevestigt dat de zwangerschap tot stand is gekomen via IVF met een onbekende donor (een B-donor).
In mijn praktijk zie ik echter veel vrouwen die juist gebruikmaken van een bekende donor (een C-donor). Vaak zijn zij al eerder bij mij geweest voor het opstellen van een donorovereenkomst. In die situaties (waarbij sprake is van een bekende donor/C-donor) is zo’n verklaring er niet. Het juridisch ouderschap van de niet-barende moeder ontstaat dan niet automatisch en ouders hebben een keuze: zij kunnen kiezen voor erkenning of voor (meemoeder/duomoeder)adoptie. Veel vrouwen geven daarbij de voorkeur aan adoptie, omdat in het buitenland vaak meer waarde wordt gehecht aan een juridische band die tot stand is gekomen via een rechterlijke beslissing.
Tot voor kort leek het erop dat deze bewuste keuze niet mogelijk was voor gehuwde vrouwen die juist wél kozen voor een onbekende donor. De wet is immers bedoeld om de geboorte van een kind binnen een huwelijk van ouders van gelijk geslacht zoveel mogelijk gelijk te stellen aan de geboorte binnen een huwelijk van ouders van verschillend geslacht, waarbij het ouderschap automatisch ontstaat.
Ruimte voor keuze: de uitspraak van het hof
In een recente uitspraak heeft het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (d.d. 13 januari 2026, ECLI:NL:GHARL:2026:150) een belangrijk – en tot nu toe onderbelicht – aspect van het juridisch ouderschap bij gehuwde vrouwen verduidelijkt. Het hof maakt duidelijk dat het automatisch ontstaan van juridisch ouderschap op grond van artikel 1:198 BW geen onontkoombaar gegeven is, maar dat ouders hier bewust van kunnen afwijken om te kiezen voor adoptie.
In deze zaak beschikten de ouders over een verklaring van de Wdkb-stichting, maar zij kozen er bewust voor deze verklaring niet te overleggen aan de ambtenaar van de burgerlijke stand. Daarmee wilden zij voorkomen dat het juridisch ouderschap van de niet-barende moeder automatisch zou ontstaan. Hun doel was om het ouderschap via adoptie tot stand te laten komen, omdat dat volgens hen meer zekerheid biedt voor de erkenning van het ouderschap in het buitenland.
De rechtbank oordeelde aanvankelijk dat adoptie niet mogelijk was, omdat – nu de ouders beschikten over de verklaring – het juridisch ouderschap van rechtswege was ontstaan. Als er eenmaal een juridische ouder-kindrelatie bestaat, is adoptie immers niet meer mogelijk.
Het hof komt echter tot een ander oordeel. Het benadrukt dat het automatisch ontstaan van juridisch ouderschap alleen plaatsvindt als de verklaring daadwerkelijk wordt overgelegd bij de geboorteaangifte. Door dat bewust niet te doen, is het juridisch ouderschap niet van rechtswege ontstaan en bleef de weg naar adoptie open.
Het hof merkt daarbij op dat deze keuze in lijn is met het advies van de Staatscommissie Herijking Ouderschap in het rapport “Kind en ouders in de 21ste eeuw” (7 december 2016). De Staatscommissie acht het in het belang van het kind – en een verantwoordelijkheid van de wetgever – dat de erkenning van een in Nederland ontstane familierechtelijke rechtspositie in het buitenland zoveel mogelijk wordt bevorderd.
Het verzoek tot adoptie werd daarom alsnog toegewezen.
Slot
Deze uitspraak benadrukt dat het ouderschap binnen gelijkgeslachtelijke huwelijken niet alleen juridisch gelijkwaardig is ingericht, maar ook ruimte laat voor bewuste keuzes. Het al dan niet overleggen van de Wdkb-verklaring bepaalt niet alleen de vorm waarin het ouderschap ontstaat, maar kan ook doorslaggevend zijn voor de internationale rechtszekerheid van het gezin.
